Insulinooporność – objawy, badania i leczenie. Kiedy zgłosić się do diabetologa?
Co to jest insulinooporność?
W przypadku insulinooporności tkanki organizmu reagują na działanie insuliny słabiej niż powinny.
Organizm może próbować kompensować tę sytuację poprzez zwiększanie wydzielania insuliny. Dzięki temu przez pewien czas stężenie glukozy we krwi może pozostawać prawidłowe.
Oznacza to, że insulinooporność może współistnieć z prawidłową glukozą na czczo.
Jakie mogą być objawy insulinooporności?
Niektóre problemy mogą jednak współistnieć z zaburzeniami metabolicznymi.
- przewlekłe zmęczenie,
- senność po posiłkach,
- zwiększony apetyt,
- problemy z koncentracją,
- trudności z redukcją masy ciała,
- pogorszenie samopoczucia po niektórych posiłkach.
- nadwaga lub otyłość,
- szczególnie otyłość brzuszna,
- nieprawidłowa glukoza na czczo,
- nieprawidłowe wyniki OGTT,
- zaburzenia lipidowe,
- nadciśnienie tętnicze,
- stan przedcukrzycowy.
Ważne: żaden z powyższych objawów nie pozwala samodzielnie rozpoznać insulinooporności.
Zmęczenie czy senność mogą być związane między innymi z niedoborem snu, niedokrwistością, zaburzeniami czynności tarczycy, przewlekłym stresem, stosowanymi lekami lub wieloma innymi problemami zdrowotnymi.
Senność po jedzeniu – czy oznacza insulinooporność?
Sama w sobie nie jest jednak podstawą do jej rozpoznania.
Na samopoczucie po posiłku mogą wpływać m.in.:
- - wielkość posiłku,
- - jego skład,
-
- ilość szybko przyswajalnych węglowodanów,
- - długość i jakość snu,
- - aktywność fizyczna,
- - stres,
- - stosowane leki,
-
- współistniejące choroby.
Insulinooporność a cukrzyca typu 2 – czy to to samo?
Nie.
Insulinooporność i cukrzyca typu 2 nie są tym samym.
Insulinooporność oznacza zmniejszoną odpowiedź tkanek na działanie insuliny.
W cukrzycy typu 2 dochodzi natomiast do zaburzeń prowadzących do utrzymywania się zbyt wysokiego stężenia glukozy we krwi. Jednym z ważnych mechanizmów rozwoju tej choroby jest insulinooporność, ale istotne znaczenie mają również zaburzenia wydzielania insuliny.
Pomiędzy prawidłową gospodarką węglowodanową a cukrzycą może występować stan przedcukrzycowy.
Jego rozpoznanie jest ważne, ponieważ wskazuje na zwiększone ryzyko rozwoju cukrzycy typu 2 i daje możliwość odpowiednio wczesnego wdrożenia postępowania profilaktycznego.
Masz nieprawidłowe wyniki glukozy lub insuliny?
Centrum Medyczne Viva Medica
ul. Słowiańska 23/1, Wrocław
Stan przedcukrzycowy – jakie wyniki powinny zwrócić uwagę?
Do podstawowych badań wykorzystywanych w ocenie gospodarki węglowodanowej należą:
- glukoza na czczo,
- doustny test tolerancji glukozy – OGTT,
- hemoglobina glikowana HbA1c.
Według aktualnych kryteriów nieprawidłowa glikemia na czczo mieści się w zakresie:
100–125 mg/dl.
W doustnym teście tolerancji glukozy wynik w 120. minucie:
140–199 mg/dl
odpowiada nieprawidłowej tolerancji glukozy.
Wartość HbA1c:
5,7–6,4%
może odpowiadać stanowi przedcukrzycowemu.
Wyniki powinny być jednak oceniane w odpowiednim kontekście klinicznym. Na możliwość wykorzystania niektórych badań mogą wpływać m.in. określone choroby, niedokrwistość, ciąża czy inne sytuacje kliniczne.
Jakie badania wykonuje się przy podejrzeniu insulinooporności?
Nie istnieje jeden uniwersalny zestaw badań odpowiedni dla każdego pacjenta.
Zakres diagnostyki powinien wynikać z wywiadu, objawów, czynników ryzyka i dotychczasowych wyników.
Glukoza na czczo
To jedno z podstawowych badań gospodarki węglowodanowej.
Pozwala wykryć m.in. nieprawidłową glikemię na czczo oraz wartości mogące wskazywać na cukrzycę.
HbA1c – hemoglobina glikowana
HbA1c dostarcza informacji dotyczącej przeciętnej ekspozycji organizmu na glukozę w poprzedzającym okresie.
Badanie wykorzystuje się zarówno w diagnostyce zaburzeń gospodarki węglowodanowej, jak i w monitorowaniu cukrzycy.
OGTT – krzywa cukrowa
Doustny test tolerancji glukozy pozwala sprawdzić, jak organizm reaguje na obciążenie glukozą.
Standardowo oceniane jest stężenie glukozy przed wypiciem roztworu zawierającego 75 g glukozy oraz po określonym czasie.
OGTT jest szczególnie wartościowym badaniem w diagnostyce nieprawidłowej tolerancji glukozy.
Insulina na czczo
W wybranych sytuacjach lekarz może zdecydować o oznaczeniu stężenia insuliny.
Pojedynczego wyniku insuliny nie należy jednak traktować jako samodzielnej podstawy do rozpoznania insulinooporności.
Lipidogram
Zaburzenia gospodarki węglowodanowej mogą współistnieć z zaburzeniami lipidowymi.
Lekarz może więc zlecić m.in. ocenę:
cholesterolu całkowitego,
LDL,
HDL,
triglicerydów.
Inne badania
W zależności od sytuacji klinicznej diagnostyka może zostać uzupełniona m.in. o:
kreatyninę,
ALT,
AST,
morfologię,
TSH,
inne badania zależne od objawów i chorób współistniejących.
HOMA-IR – co oznacza ten wskaźnik?
W internecie można znaleźć konkretne wartości określane jako „prawidłowy HOMA-IR” lub „wynik oznaczający insulinooporność”.
Taką interpretację należy traktować ostrożnie.
metoda oznaczania insuliny,
wiek,
masa ciała,
badana populacja,
choroby współistniejące,
warunki wykonania badania.
Masz nieprawidłowe wyniki glukozy lub insuliny?
Centrum Medyczne Viva Medica
ul. Słowiańska 23/1, Wrocław
Krzywa insulinowa – czy zawsze trzeba ją wykonywać?
Nie.
Część pacjentów podejrzewających insulinooporność rozpoczyna diagnostykę od wykonania wielopunktowej krzywej insulinowej.
Nie w każdym przypadku jest ona konieczna.
O tym, czy oznaczanie insuliny podczas OGTT będzie przydatne, powinien zdecydować lekarz po zebraniu wywiadu i analizie dotychczasowych wyników.
Szczególnie ostrożnie należy podchodzić do publikowanych w internecie tabel określających jedną „idealną insulinę” po godzinie lub dwóch godzinach od wypicia glukozy.
W przeciwieństwie do kryteriów dotyczących stężenia glukozy nie funkcjonują jednolite, powszechnie obowiązujące wartości insuliny po obciążeniu pozwalające każdej osobie samodzielnie postawić rozpoznanie.
Insulinooporność a PCOS
Insulinooporność często omawiana jest w kontekście zespołu policystycznych jajników – PCOS.
U części kobiet z PCOS rzeczywiście współistnieją zaburzenia metaboliczne i zmniejszona wrażliwość na insulinę.
Nie oznacza to jednak, że każda kobieta z PCOS ma insulinooporność ani że każda osoba z insulinoopornością ma PCOS.
Jeżeli problemom metabolicznym towarzyszą m.in.:
* nieregularne miesiączki,
* trudności z zajściem w ciążę,
* nadmierne owłosienie,
* nasilony trądzik,
* inne objawy hormonalne,
diagnostyka może wymagać współpracy kilku specjalistów, np. diabetologa, ginekologa lub endokrynologa.
Czy insulinooporność utrudnia odchudzanie?
Insulinooporność często współistnieje z nadwagą i otyłością, zwłaszcza otyłością brzuszną.
Zależność może działać w obie strony.
Nadmierna ilość tkanki tłuszczowej może pogarszać wrażliwość tkanek na insulinę, natomiast zaburzenia metaboliczne mogą utrudniać kontrolę masy ciała.
Nie oznacza to jednak, że osoba z insulinoopornością „nie może schudnąć”.
Postępowanie powinno uwzględniać między innymi:
* dotychczasowy sposób żywienia,
* całkowitą podaż energii,
* poziom aktywności fizycznej,
* sen,
* stosowane leki,
* choroby współistniejące,
* indywidualne możliwości pacjenta.
U części osób konieczne jest również leczenie otyłości jako przewlekłej choroby.
Sposób żywienia
Nie istnieje jedna obowiązkowa „dieta na insulinooporność”.
Najważniejsze jest stworzenie sposobu żywienia, który:
* pokrywa zapotrzebowanie organizmu,
* jest możliwy do utrzymania przez długi czas,
* pomaga kontrolować masę ciała,
* zapewnia odpowiednią ilość błonnika,
* ogranicza nadmiar produktów wysoko przetworzonych.
Nie ma potrzeby automatycznej eliminacji wszystkich produktów zawierających węglowodany.
Redukcja nadmiernej masy ciała
Jeżeli pacjent ma nadwagę lub otyłość, odpowiednio prowadzona redukcja masy ciała może poprawić parametry metaboliczne.
Zakres i tempo redukcji powinny być dobierane indywidualnie.
Sen i codzienny styl życia
Znaczenie mają również:
* odpowiednia długość snu,
* regularny rytm dobowy,
* codzienna aktywność,
* ograniczanie długotrwałego siedzenia,
* redukcja przewlekłego stresu.
Farmakoterapia
Nie każda osoba z podejrzeniem insulinooporności wymaga leczenia farmakologicznego.
Decyzję o zastosowaniu leku podejmuje lekarz na podstawie całego obrazu klinicznego.
Nie należy rozpoczynać leczenia wyłącznie na podstawie samodzielnie obliczonego HOMA-IR.
Insulinooporność – jaki lekarz?
Jednym ze specjalistów zajmujących się zaburzeniami gospodarki węglowodanowej jest **diabetolog**.
Lekarz może ocenić m.in.:
* glukozę na czczo,
* HbA1c,
* wyniki OGTT,
* wcześniejsze pomiary glikemii,
* czynniki ryzyka cukrzycy,
* występowanie stanu przedcukrzycowego,
* choroby współistniejące,
* stosowane leki,
* masę ciała i inne czynniki metaboliczne.
W zależności od problemu potrzebna może być także konsultacja internisty, endokrynologa, ginekologa lub lekarza zajmującego się leczeniem otyłości.
Kiedy warto zgłosić się do diabetologa?
Konsultację diabetologiczną warto rozważyć szczególnie wtedy, gdy:
* glukoza na czczo jest powtarzalnie nieprawidłowa,
* HbA1c jest podwyższone,
* wynik OGTT jest nieprawidłowy,
* rozpoznano stan przedcukrzycowy,
* cukrzyca typu 2 występuje u bliskich członków rodziny,
* występowała cukrzyca ciążowa,
* występuje PCOS i współistnieją zaburzenia metaboliczne,
* występuje nadwaga lub otyłość oraz dodatkowe czynniki ryzyka,
* pojawiają się nieprawidłowe domowe pomiary glukozy,
* trudno zinterpretować wyniki insuliny lub HOMA-IR,
* podejrzewasz zaburzenia gospodarki węglowodanowej.
Jeżeli natomiast występują nasilone objawy hiperglikemii, znaczne osłabienie, wymioty, zaburzenia świadomości, duszność lub gwałtowne pogorszenie stanu zdrowia, może być konieczna pilna pomoc medyczna.
Redukcja nadmiernej masy ciała
Jeżeli pacjent ma nadwagę lub otyłość, odpowiednio prowadzona redukcja masy ciała może poprawić parametry metaboliczne.
Zakres i tempo redukcji powinny być dobierane indywidualnie.
Do diabetologa można zgłosić się między innymi w przypadku:
Czy insulinooporność utrudnia odchudzanie?
Insulinooporność często współistnieje z nadwagą i otyłością, zwłaszcza otyłością brzuszną.
Zależność może działać w obie strony.
Nadmierna ilość tkanki tłuszczowej może pogarszać wrażliwość tkanek na insulinę, natomiast zaburzenia metaboliczne mogą utrudniać kontrolę masy ciała.
Nie oznacza to jednak, że osoba z insulinoopornością „nie może schudnąć”.
Postępowanie powinno uwzględniać między innymi:
* dotychczasowy sposób żywienia,
* całkowitą podaż energii,
* poziom aktywności fizycznej,
* sen,
* stosowane leki,
* choroby współistniejące,
* indywidualne możliwości pacjenta.
U części osób konieczne jest również leczenie otyłości jako przewlekłej choroby.
Jak przygotować się do konsultacji diabetologicznej?
Przydatne mogą być m.in.:
* glukoza na czczo,
* HbA1c,
* wynik OGTT, jeżeli był wykonywany,
* wyniki insuliny, jeżeli była oznaczana,
* kreatynina,
* morfologia,
* ALT i AST,
* lipidogram,
* TSH,
* historia pomiarów glikemii,
* dotychczasowa dokumentacja medyczna.
* listę przyjmowanych leków i suplementów,
* informacje dotyczące chorób przewlekłych,
* wcześniejsze wyniki badań,
* opis występujących objawów,
* informacje o cukrzycy lub innych chorobach metabolicznych występujących w rodzinie.
Nie masz badań?
PODSUMOWANIE
Insulinooporność oznacza zmniejszoną wrażliwość tkanek na działanie insuliny i może przez długi czas przebiegać bez charakterystycznych objawów.
Zmęczenie, senność po jedzeniu, zwiększony apetyt czy trudności z redukcją masy ciała nie wystarczają do postawienia rozpoznania.
W ocenie zaburzeń gospodarki węglowodanowej znaczenie mają przede wszystkim odpowiednio dobrane badania, wywiad oraz czynniki ryzyka.
Nie należy również samodzielnie rozpoznawać insulinooporności tylko na podstawie HOMA-IR lub krzywej insulinowej.
Jeżeli masz nieprawidłowe wyniki glukozy, HbA1c lub OGTT albo podejrzewasz u siebie zaburzenia metaboliczne, warto omówić je z lekarzem.
